Interview door Ellen de Jong - oktober 2017

Angeli Mulders maakt veelkleurige, surrealistische schilderijen (olie, acryl). Ontwikkeling, groei en gevoel staan centraal in haar werk. De verbinding tussen evolutie en revolutie is een thema dat in veel van haar doeken tot uitdrukking komt. Een harmonieuze strijd tussen leiden en laten leiden.

Wat betekent kunst voor je?

Kunst is voor mij kunst als het blijvend iets in je losmaakt. Positief of negatief, dan maakt niet uit. Kunst helpt om meer zicht te krijgen op je zelf en op ontwikkelingen om je heen.

De verbinding tussen evolutie en revolutie is een thema van je. Wil je dat toelichten? 

‘Evolutie en revolutie zijn fases die in alles terugkomen. In de ontwikkeling van samenlevingen, in de ontwikkeling van organisaties en ook in ieders persoonlijke ontwikkeling. Tijden waarin alles rustig zijn gangetje lijkt te gaan, worden afgewisseld met momenten van ontwrichting. Die ontwrichting lijkt nodig om een nieuwe dimensie te bereiken. En daar zitten we in de huidige tijdgeest vol in. Stress en burn-out zijn door de WHO uitgroepen tot volksziekte nummer 1 in de 21e eeuw.  Organisaties worstelen met de overgang van een controlerende en prestatiegerichte cultuur naar een betekenisvolle cultuur met ruimte voor zelfsturing. En wereldwijd botsen machtsbeluste ego’s die hun positie willen vasthouden door het creëren van angst en verdeeldheid met een steeds groter wordende groep die zoekt naar verbinding en collectieve ontwikkeling, ongeacht status of afkomst. We leven naar mijn mening in een ongelofelijk bijzonder tijdperk, een revolutionaire fase die later de geschiedenis in zal gaan als een immense overgangsfase in de evolutie. Op organisatieniveau beschrijft Frederic Laloux de overgang waarin we zitten heel duidelijk in zijn boek ‘Reinventing Organizations’, Op persoonlijk en evolutionair niveau is de zienswijze van Witteveen en Van Rek in hun boek ‘Van Big Bang tot Burn Out’ een eye opener. En wereldwijd hoef je alleen maar te kijken naar verkiezingen om te voelen wat er gaande is. De link naar kunst? Een echte kunstenaar is iemand met enorme gevoelsantennes. Hij of zij pikt op wat er gaande is en probeert dat te verbeelden. In welke vorm dan ook.’

Hoe zie je de relatie tussen bewustzijn en onderbewustzijn in je creatieve proces?

‘Ik begin een schilderij, omdat ik iets wil verbeelden. Een ontwikkeling, een gevoel van wat er gaande is. Ik zie het plaatje scherp voor me en begin enthousiast met schilderen. In de hoop, en de hopeloze verwachting, dat het me lukt om dit schilderij nu eens een keer in een maand of wat af te ronden. En dan komt iedere keer weer dat moment. Het moment van de worsteling. Is dit hetgeen wat ik wil verbeelden, of is er een diepere laag die me iets wil vertellen? Los van het ego dat snel iets af wil hebben. Dieper verankerd in mijn onderbewustzijn. Bij elk schilderij komt dit moment. Het ‘Kill your own darlings’ moment, zoals ik het noem. Het moment waarop ik, met veel frustratie los durf te laten wat het plaatje is wat ik voor ogen had en me te laten leiden door mijn gevoel, mijn onderbewustzijn of hoe je het ook maar wilt noemen. Mijn schilderijen hebben daarom veel lagen. Uit al die lagen ontstaat uiteindelijk het beeld dat me werkelijk vertelt wat er te vertellen was of is. Het verrast me iedere keer weer. Net zoals de reacties van toeschouwers. Positief of negatief, dat maakt me werkelijk niet uit. Het gaat om het verhaal wat een schilderij losmaakt. En dat ligt, wonderwel, vrijwel altijd extreem dicht aan tegen het gevoel wat ik had bij het schilderen ervan. Het blijft me verbazen. Iedere keer weer.’

Kunst speelt een belangrijke rol in het zichtbaar maken van het onzichtbare is jouw mening? Hoe ontstond die gedachte? 

Ik merkte bij mezelf in de loop der jaren dat mijn schilderijen ontwikkelingen zichtbaar maakten die ik niet eerder kon duiden. Bij sommige schilderijen heeft het jaren geduurd voordat ik begreep wat ze wilden ‘vertellen’. Giulio Tanoni, neurowetenschapper, heeft de betekenis van kunst mooi verwoord in een van de vele TED talks,. TED is mijn favoriete kanaal om echt door te dringen tot wat er gaande is, los van de kleur die het nieuws aan iets verbindt. Tanoni sprak op een bijeenkomst met een filmmaker de memorabele woorden: ‘art sees things before scientists ever get to it. And it sees it more clearly.’ Als je kijkt naar de geschiedenis en ontwikkeling van kunst, dan zie je dat kunst laat zien wat er onder het oppervlak sluimert, voordat het echt zichtbaar wordt. Het maakt onzichtbare ontwikkelingen zichtbaar. Op alle niveaus. Persoonlijk en zelfs wereldwijd. Onwerkelijk bijna, niet te bevatten, maar o zo waar. Al duurt het soms decennia of zelf millennia voordat dit doordringt. De werken van Jheronimus Bosch zijn hier een intens voorbeeld van. Als je open staat voor kunst, dan is het werkelijk een ongelofelijk waardevolle bron voor zelfreflectie en ontwikkeling.

Het mysterie van het collectief bewustzijn

Bewustzijn en onderbewustzijn, of misschien beter nog, universeel bewustzijn; het fascineert me al mijn hele leven. Niet in woorden, die zijn er nog niet voor. Wel in beelden en ervaringen. Beelden en ervaringen die me vooruitsnellen of misschien wel parallel bestaan, maar die ik met mijn bewustzijn nog niet kan plaatsen. Niet vreemd eigenlijk, als je bedenkt dat pas in de laatste decennia doorbraken gemaakt worden als het gaat om de betekenis van bewustzijn. Kwantumfysica, Biocentrisme, misschien niet de woorden die je direct in verband zou brengen met kunst. Voor mij zijn het onderzoeksgebieden die me eindelijk, na zo’n 20 jaar schilderen en schrijven, zicht beginnen te geven op de betekenis van wat ik zie en ervaar in het proces.

Vandaag enkele reacties op het schilderij dat ik ‘De Vrouw in Blauw’ noem. Zie de reacties hieronder en voel je vrij om een comment te plaatsen.

De ‘Vrouw in Blauw’ roept bij heel wat waarnemers een onuitsprekelijke reactie op. Beklemming, onrust, zijn een paar woorden die naar de oppervlakte komen. Vergelijkbaar met mijn eigen gevoel. Een harnas waar we in zitten, wat we om onszelf heen creëren. Een harnas van conditioneringen. “Spreken is zilver, luisteren is goud’, als je je kop boven het maaiveld uitsteekt, wordt ‘ie eraf gehakt’. Maar is het leven niet een podium om elkaar mee te nemen, te inspireren, te helpen nieuwe inzichten en perspectieven te verwerven. Waarom vinden velen, zoals ik dat zelf ook lang vond, het zo benauwend om dat podium te betreden. Waarom staat de een daar vol verve, en houdt de ander zich afzijdig? Of stelt zich verdekt op als waarnemer? Wat is de rol van de waarnemer? Voor mijzelf is dit tot voor kort de belangrijkste rol in mijn leven geweest. Waarnemen, observeren, uitzoeken, ervaren. En creëren, wat ikzelf vervolgens als externe waarnemer observeer. Waarnemen verandert het perspectief, letterlijk als ik de conceptuele natuurkundigen en biologen die hun hoofd boven het maaiveld uit durven te steken, mag geloven. Het is een reden dat ik nu mijn schilderijen exposeer, ondanks de belofte aan mezelf om dat nooit te doen. De conditionering zat diep. Heel diep. Maar zonder jullie rol als waarnemer bestaat er geen kunst, geen resonantie, geen verhalen die we creëren, geen verbondenheid. En is het mysterie van collectief bewustzijn niet te ontrafelen. Een fascinerend proces.

Reactie schilderij 'Blauwe Maan'

"Ik weet niet of je het met die opzet hebt geschilderd, maar er treedt een hypnotiserend optisch effect op als je op een bepaalde afstand staat. Je ogen willen de blauwe maan scherp hebben, maar ook de verticale elementen ervoor en omheen. Allebei tegelijk scherp kan niet; het heeft het effect dat je snel wisselend gaat scherpstellen. Hierdoor kreeg ik althans het gevoel in het schilderij gezogen te worden. Het leuke is dat kijken dan ineens een completere fysieke beleving wordt. Verder heb ik een tik dat ik schilderijen vaak kantel en omdraai. Als ik dat bij dit schilderij doe komen er voorstellingen naar voren. (Zelf denk ik dat er soms dingen uit het onderbewustzijn op die manier hun weg naar het doek vinden, zo heb ik het bij mijn schilderijen wel meegemaakt.) Vooral in hetgeen wat in het rood is geschilderd, herken ik menselijke figuren en dieren, zoals je ook naar wolken kunt kijken en dingen herkent. Ik ga ze niet benoemen, misschien wil je zelf eerst ontdekken!"

Een bord vol reacties

Een clown, een zon, derde oog, kleurrijk, echt gek, waar kijkt hij naar, creapy, eng, schrik, coolheid, mijn dag!, leegte, boeiend, iets vreemds. De angst om iets nieuws aan te gaan, of juist de verwondering en nieuwsgierigheid naar wat er allemaal nog meer is. Niet alleen uiterlijk, maar vooral ook innerlijk?

Museum Smaak - Oktober 2015

Ik koos als thema Tussenruimte – Tussentijd. Ik wil tussenruimte laten zien in de stad, de natuur, in de materie, tussen mensen, tussen deze en gene wereld en een andere tijdservaring geven. We hebben ruimte nodig en we willen een schuilplek, want we zijn zoekende. We zijn ‘zo beneden’ en we willen ‘zo boven’ waarnemen. De wereld is zo vol, zo ook ons hoofd, zelfs materie spat uit elkaar. Het klokje tikt niet meer zoals het thuis tikt. Time-out. Ik collectioneerde in deze volgorde: Reintjes, Rombouts, van der Linden, Reijinga, Konijn, Kalmijn, Termijn, de Coninck, Mulders, uit collectie van Ginkel. Magdalena laat werken zien van: Francisca Kalmijn, John Konijn, Ruud Termijn, Angeli Mulders, Marian Reintjes, Tjerk Reijinga, Hans Rombouts, Arjen van der Linden, Magdalena de Coninck, en Renso Tamse.
— Magdalena de Coninck

Kijk voor kunst en gedichten van Magdalena de Coninck zelf op haar website.

Leven, dood, eenzaamheid, vrijheid

Eind 2004: Maandenlang ben ik bezig geweest, uit de ene vorm vloeide een andere voort. Er ontstond een vogel, een vrouw, een vloer met licht en schaduwen. Nadat het af was, verhuisde het schilderij direct naar de zolder. Er was iets, waarom ik het niet wilde zien. 

2009: De verhuizing. Het schilderij, wat ik alweer op de nieuwe zolder had gezet, komt naar beneden. ‘Zullen we deze op hangen?’ Mijn eerste reactie: ‘Nee!’ De standvastigheid van mijn huisgenoten neemt het over van de weerstand. Vrienden komen binnen, kijken naar het schilderij maken opmerkingen en stellen vragen. Pas dan komt het proces echt op gang. ‘Een kruis!’ Waarom heeft de schaduw van de vogel geen hoofd?’ Krachtig, kleurrijk, luguber, diep: allerlei woorden passeren de revue. En zetten me aan het denken… 

Begin 2004 werd mijn zoon geboren, eind 2004 overleed mijn vader, mijn moeder bleef alleen over in haar huis op het platteland. Een roerige periode van licht en donker, van vreugde en verdriet, van stilstaan en verdergaan. Voor mij heeft dit schilderij inmiddels zoveel waarde gekregen en zoveel inzichten opgeleverd. Steeds als ik ernaar kijkt, of als een ander er wat over opmerkt, ontstaan er weer nieuwe inzichten. Bij de toeschouwer en bij mijzelf, eveneens in de rol van toeschouwer. Kunst als toegang tot het onbewuste.